Inna Scena to zainicjowany w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego projekt badawczy, którego celem jest włączenie w obszar badań nad historią i współczesnością polskiego teatru problematyki kulturowej tożsamości płci i tożsamości seksualnej, widzianych w perspektywie gender studies i teorii queer. Mamy nadzieję, że dzięki konferencjom, seminariom, wykładom i wydawnictwom uda nam się uruchomić nurt refleksji, który wypełni dotkliwą lukę w polskiej myśli teatralnej i pozwoli wypracować język do opisu tego, co od lat dzieje się na naszych scenach, a o czym wciąż nie potrafimy rozmawiać.
 

Tom Ciało, płeć, pożądanie. Tożsamość seksualna i tożsamość płci w polskim dramacie i teatrze prezentuje wybrane teksty wygłoszone na drugiej konferencji z tego cyklu, która odbyła się w Warszawie w dniach 7-8 grudnia 2006

więcej...

 

Tom "Kobiety w historii
i współczesności teatru polskiego"
jest pokłosiem pierwszej konferencji
z cyklu Inna Scena
(1-3 grudnia 2005)

więcej...

 

 
 
 
 

Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego,
Fundacja Gender Center oraz Gender Studies IBL PAN zapraszają do udziału w konferencji z cyklu Inna Scena:

 

Zamek Ujazdowski ul. Jazdów 2
(dawne Aleje Ujazdowskie)




Czwarta konferencja z cyklu Inna Scena poświęcona będzie męskości rozumianej jako historyczny konstrukt, zajmujący centralne miejsce w kulturze Zachodu zbudowanej wokół wartości uznanych za męskie i przyznającej białym, heteroseksualnym mężczyznom uprzywilejowaną pozycję.

Jesteśmy dziś świadkami radykalnej destabilizacji tradycyjnej koncepcji męskości, co zwiastuje - być może - zmianę patriarchalnego paradygmatu. Teatr to czuły instrument rejestrujący wszelkie zmiany społeczno-kulturowego porządku. Dlatego też teatralna scena - skutecznie wykorzystywana przez dominującą kulturę jako narzędzie umacniania określonej interpretacji rzeczywistości, a jednocześnie dysponująca szczególnym potencjałem obnażania przemocowych mechanizmów wiedzy/władzy - może być potraktowana jako swoiste laboratorium kulturowych matryc, które odtwarza i bada zarówno historyczne formy męskości, jak i obecny proces przemiany tradycyjnych ról płciowych.

Istotą patriarchatu jest silnie opozycyjny i hierarchiczny dualizm płci, znajdujący swój wyraz w radykalnej różnicy ról i tożsamości. W tym spolaryzowanym, asymetrycznym świecie to właśnie mężczyzna reprezentuje ludzką normę i to jego doświadczenie uznaje się za uniwersalne. Centralne miejsce w społecznej strukturze zajmują silne, oparte na honorze, przyjaźni i solidarności homospołeczne więzi męsko-męskie. W złożoną historyczność normatywnej męskości wpisana jest ścisła kontrola zachowań, porzucenie uczuciowego świata matki, wejście w porządek ojca i eliminacja wszystkiego, co uznane zostało za niemęskie. Tradycyjnie męskość potwierdza się poprzez dominację nad istotami ludzkimi zdefiniowanymi jako nie-mężczyźni, a także agresję wobec własnego ciała, poddawanego szczególnie restrykcyjnym praktykom dyscyplinującym.

Refleksja nad kulturową tożsamością płci pozwoliła dostrzec w dualistycznym porządku kultury i społeczeństwa źródło opresji, która dotyka nie tylko kobiety i innych, ale także mężczyzn. "Patriarchalna dywidenda" okazuje się kosztownym przywilejem. Androcentryczna kultura zmusza mężczyzn do stałego potwierdzania tożsamości płciowej zgodnej z aktualną normą i ze szczególną surowością karze wszelkie akty transgresji, rozpoznając w nich zagrożenie dla samych podstaw systemu. To właśnie mężczyźni w pierwszym rzędzie podlegają kontroli władzy, którą dzierżą. Męskość - podobnie jak kobiecość - nie jest bowiem skutkiem biologicznego wyposażenia ani tym bardziej indywidualnego wyboru, lecz wymuszonym realizowaniem normy, egzekwowanej przy użyciu praktyk dyscypliny i kary.

Opresyjne wzorce męskości, męskie mitologie i tradycyjne narracje tożsamościowe bywają na scenie zarówno utwierdzane, jak i podważane, przekraczane czy dekonstruowane. Proces ten nie ogranicza się do pisanych dziś dla teatru tekstów, lecz znajduje także liczne manifestacje w dramatach minionych epok. Dlatego podjęty w poprzednich latach w ramach Innej Sceny projekt ponownej lektury historii polskiego teatru i dramatu warto poszerzyć o rekonstrukcje powoływanych na scenie obrazów męskości i związanych z nimi ról społecznych, odgrywanych zarówno w "dramacie rodzinnym", jak i "spektaklu publicznym". W polskim kontekście, zwłaszcza w odniesieniu do tradycji romantycznej, rekonstrukcje ideologicznych wykładni męskości uwzględniać powinny odniesienia do takich pojęć jak naród, ojczyzna, religia czy przynależność etniczna.

Tożsamościowy impas, który dotyka dziś mężczyzn znajduje bezpośredni wyraz we współczesnym teatrze, czego znakiem bywa zastąpienie tradycyjnej męskiej perspektywy głosem wyprowadzonym z dotychczasowych marginesów kultury. Zarówno w pisanych współcześnie tekstach, jak i najnowszych interpretacjach klasyki, męskość nabiera cech dramatycznych, przestaje być rolą wybieraną z kulturowego emploi, stając się każdorazowo "zadaniem do rozwiązania". Teatr rozpoznał już siłę ruchów emancypacyjnych kobiet oraz skolonizowanych mniejszości. Obecnie natomiast obserwujemy w nim proces rekonstrukcji męskości jako tożsamości polimorficznej i pluralistycznej, tworzonej niezależnie od heteronormatywnej matrycy i poza opisywaną przez Elizabeth Badinter formułą potrójnej negacji, zgodnie z którą mężczyzną staje się ten, kto udowodni, że nie jest kobietą, dzieckiem ani homoseksualistą. Scena otwiera się na różnorodne manifestacje męskiego pożądania, uwzględniając zarówno niejawne homospołeczne pragnienie, jak i wszelkie formy transgresji.

Oferowane przez teorię gender i queer kategorie i narzędzia analityczne okazują się niezbędne do opisu tożsamościowych aspektów współczesnego teatru, tworzonego często z uwzględnieniem refleksji nad kulturową tożsamością płci i podejmującego z nią świadomy dialog. Postulowana w jej ramach strategia lektury pozwala odczytać także dawne teksty teatru poza fallogocetrycznym paradygmatem uniwersalizującym męskie doświadczenie, a przez to zamazującym jego odrębność.

 

PATRON:
zobacz stronę